Από τον Μύθο στην Ιστορία

Οι πρώτες λέξεις που αποκωδικοποιήθηκαν από τα ιδεογράμματα της Κνωσσού Γραμμικής γραφής Β’ ήταν iqo και atoroqo που σημαίνουν άνθρωπος και άλογο. Η πρώτη μας συνάντηση λοιπόν έγινε πριν από αιώνες και από τότε πορευόμαστε μαζί τους μέσα στον χρόνο και στους τόπους.

Η ελληνική μυθολογία δίνει φτερά στον ίππο αφού πέταξε ψηλά μέσα από το κεφάλι της Μέδουσας την οποία σκότωσε ο Περσέας. Η πρώτη που δάμασε τον ίππο είναι μια γυναίκα, η Αθηνά, για να τον δωρίσει στον Βελλεροφόντη, γιό του Ποσειδώνα. Προγενέστερα οι άντρες, έφιπποι ή επάνω σε άρματα, μετατρέπουν σε εργαλείο πολέμου τους ίππους σύμφωνα με σφηνοειδή κείμενα του 15ου π.Κ.Ε.

Στα Ομηρικά Έπη τον 8ο αιώνα π.Κ.Ε. ο ποιητής τους δίνει τον λόγο, την δυνατότητα να εκφράζουν με λόγια τις σκέψεις, τα συναισθήματά τους, να προφητεύουν και να συμβουλεύουν. Μεταγενέστερα επικράτησε η ονομασία Ά-λογο ως εκείνο το ζώο που στερείται λόγου ή λογικής σκέψης προκειμένου να διακρίνονται στην στρατιωτική ζωή τα ζώα από τους στρατιώτες.

Ο ανθρωπομορφισμός τους μπορεί να φανερώνει την οικειότητα που νιώθουν οι άνθρωποι κοντά τους. Γνωρίζουν καλά πως αν και λείπει ο λόγος δεν στερούνται αντίληψης και εξυπνάδας. Ο Αριστοτέλης πατέρας της ζωολογίας κατατάσσει τα ιπποειδή στα περισσοδάκτυλα, όπως και ο άνθρωπος, οπότε μπορεί να θεωρηθεί ζωολογικός μας εξάδελφος. Η ιστορία του Πήγασου θα μπορούσε να έχει μια αλήθεια αφού τα θηλαστικά προέρχονται από την θάλασσα πριν από εκατομμύρια χρόνια.

Στον Δεκάλογο περί ιπποειδών μελετά την κίνησή τους με την ακριβέστερη λεπτομέρεια καταλήγοντας σε συμπεράσματα που μέχρι σήμερα αποτελούν σημείο αναφοράς στις γνώσεις των ιππίατρων.

Τα άλογα του Αχιλλέα, Ξάνθος και Βαλίος, υπερήφανα με θεϊκή καταγωγή προσπαθούν να τον αποτρέψουν να πάει στην μάχη προφητεύοντας τον θάνατό του. Είναι το πάθος να σώσουν τον φίλο τους και η δύναμη στα λόγια τους που δίνει μια μοναδικότητα στο κείμενο του Ομήρου. Λυπούνται και πονούν για τον άνθρωπο με τον οποίο τους συνδέουν δεσμοί εμπιστοσύνης. Μόνο εκείνον υπακούν. Δεν τα καταφέρνουν όμως και ο Αχιλλέας σε ένα σπάνιο μεγαλείο ηρωισμού και αυτογνωσίας προχωρά ακολουθώντας την μοίρα του (ραψωδία Τ, 356-424)

Ο Κωνσταντίνος Π. Καβάφης εμπνεόμενος από τους ομηρικούς στίχους γράφει το ποίημα «Τα άλογα του Αχιλλέως». Με τα λόγια του Δία συμπονά την μοίρα τους σε αυτό τον σκληρό ανθρώπινο κόσμο:

«Τι γυρεύατ” εκεί χάμου στην άθλια ανθρωπότητα πού ναι το παίγνιον της μοίρας. Στα βάσανά σας έμπλεξαν οι άνθρωποι» «Όμως τα δάκρυά των για του θανάτου την παντοτεινή την συμφοράν εχύνανε τα δυό τα ζώα τα ευγενή» (Από τα Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984)

 

Artist : Giorgio de Chirico (Italy, b.1888, d.1978) Title : Date : 1963 Medium Description: oil on canvas Dimensions : Credit Line : Purchased 2006 Image Credit Line : Accession Number : 178.2006

ΤΑ ΘΕΙΚΑ ΑΛΟΓΑ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ ΣΤΗΝ ΟΧΘΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΕΛΑΓΟΥΣ Giorgio de Chirico 1963

Η μούμια με τα τατουάζ η διάσημη κυρία των πάγων, την οποία ανακάλυψε ομάδα επιστημόνων το 1995, ανήκε στην μακρινή εποχή του 5ου ή 4ου αιώνα π.Κ.Ε. Το πιθανότερο να ήταν αμαζόνα η οποία βρέθηκε θαμμένη με έξι άλογα και την σαγή τους. «Κατάστικτη» στο μπράτσο της υπήρχε ένα από τα αρχαιότερα τατουάζ στο οποίο διακρίνονται έγχρωμα άλογα. Από την έρευνα αποδεικνύεται πως ήταν 25 χρονών όταν πέθανε 2.500 χρόνια πριν.

Στο απόσπασμα από το διήγημα του Εμμανουήλ Λυκούδη (1849-1925) «Αναμνήσεις εκ της θαλάσσης» διακρίνουμε τον τρόπο που φερόμαστε ακόμα και σήμερα σε πλάσματα που κάποτε μας υπηρέτησαν με αφοσίωση και τώρα πια έχουν γεράσει. Είναι η εικόνα ενός έφιππου ιερέα στο Πεδίο του Άρεως. «Το άλογο του το αγόρασε όταν γέρασε και «κατέστη άχρηστος» ο στρατός τον παρέδωσε «εις την σφύραν της δημοπρασίας», η οποία τον μετέτρεψε σε ταπεινό αχθοφόρο… Ακολουθεί η περιγραφή του άτυχου ζώου «Οίκτο βαθύν ενέπνεε του ίππου τούτου η θέα. Με την κεφαλήν σχεδόν προσψαύουσαν την γην, τους οφθαλμούς εσβεσμένους, λιπόσαρκος, με τας πλευράς μετρουμένας υπό το δέρμα ως νομείς διερρηγμένου πλοίου, έσυρε δυσπνοών μετά ρόγχου τους τρέμοντας πόδας του, αδιάφορος προς τα περί αυτών, αναίσθητος προς τα σκληρά χτυπήματα, άτινα ρυθμικώς κατήγε διά της οζώδους ράβδου επί του τραχήλου του, επ’ αυτής της ταλαιπώρου κεφαλής του, ο ιερός αναβάτης του.»

Αδύνατα, γερασμένα, σκελετωμένα με τα μάτια χαμένα από την δυστυχία και την έλλειψη φροντίδας στέκουν για μερόνυχτα χωρίς νερό και τροφή, ώσπου να αποφασίσουν οι «ιδιοκτήτες» να τα εκμεταλλευτούν με τρόπο τελειωτικό. Στα σφαγεία γειτονικής χώρας ή ακόμα και σε εγχώριους προορισμένους αρχικά για άλλα ζώα χώρους σφαγής και βασανιστηρίων.

Ο Ιπποκράτης πριν από χιλιάδες χρόνια μιλά για την ανάγκη για ελεύθερη πρόσβαση σε χόρτο και σε πόσιμο νερό κάτι που είναι εντελώς αντίθετο στις σύγχρονες πρακτικές δεσίματος με σχοινιά και αλυσίδες από τα πόδια ειδικά σε ζώα εργασίας. Η μυϊκή εργασία από την αρχαιότητα θεωρείται απαραίτητη ώστε να μπορούν να απολαμβάνουν τα ιπποειδή μια καλύτερη και πιο υγιεινή ποιότητα ζωής.

Στο Περί ιππικής του Ξενοφώντα δηλώνεται ρητά πως εκείνοι που τα χτυπούν τα φοβίζουν. Πόσο φόβο και απελπισία πρέπει να νιώθουν όταν τα χτυπούν στο κεφάλι «για να μάθουν», όταν πετούν τα πουλάρια από τις αυτοσχέδιες καρότσες μεταφοράς σε παράνομα παζάρια πώλησης τους, όταν τα χρησιμοποιούν ως μηχανές για να επιδείξουν επάνω τους την ανύπαρκτη ανθρώπινη δύναμη τους οι κάθε είδους εκμεταλλευτές.

Ο Ξενοφώντας (μεταξύ 431 και 429 π.Κ.Ε) μεγάλωσε σε άμεση επαφή με τους ίππους και δεν υπάρχει έργο του στο οποίο να μην τους αναφέρει. Δέθηκε μαζί τους από την παιδική του ηλικία ενώ στο βιβλίο Περί Ιππικής δίνει συμβουλές και στοιχεία για την υγεία τους , την εκπαίδευσή και φροντίδα τους. Εξηγεί γιατί δεν πρέπει να οργιζόμαστε και να ξεσπούμε επάνω τους και πώς το να τα ιππεύουμε με ταχύτητα πολλές ώρες δεν τα ηρεμεί όπως λανθασμένα υποστηρίζεται.

f2

Τα ηνία κρατούνται με το αριστερό χέρι για να μπορεί με το ελεύθερο δεξί χέρι
ο ιππέας να χειρίζεται το δόρυ ή να πετάει το ακόντιο, αμφορέας στο Λούβρο

Όλα είναι ζήτημα επικοινωνίας και εργασίας πάντα μαζί τους και όχι ζήτημα επιβολής του ανθρώπου σε αυτά. Αν γνώριζαν και χρησιμοποιούσαν την δύναμή τους δεν θα μπορούσαμε ποτέ να τα πλησιάσουμε

Στους μύθους του Αισώπου άνθρωποι και ζώα μέσα από τις διηγήσεις του μεγαλύτερου παραμυθά στον κόσμο συμμετέχουν σε ιστορίες για να μας μιλήσουν μέσα από συμβολισμούς για αξίες και ιδανικά. Ανάμεσα στα ζώα που λειτουργούν και μιλούν ως άνθρωποι είναι το γαϊδούρι – όνος και το μουλάρι- ημίονος. Μέσα από τις αφηγήσεις του περιγράφει το πως οι άνθρωποι πέφτουν σε συμφορά πολλές φορές από τα ίδια τους τα τεχνάσματα, πως η φλυαρία συνήθως αποκαλύπτει την αμορφωσιά μας ή πώς τις περισσότερες φορές το καλό ξεπληρώνεται με προσβολές.

Πάνω σε ένα γαϊδουράκι ένα ζώο το οποίο στην αρχαιότητα έχαιρε μεγάλου σεβασμού ο Ιωσήφ και η Μαρία φεύγουν μακριά για να γλυτώσουν τους διωγμούς. Το ίδιο και ο Χριστός όταν μπαίνει στην Βηθλεέμ Έχει δεθεί με την παράδοσή μας από την μυθολογία έως την σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα.

Εικονίζεται σε αρχαία νομίσματα να το ιππεύουν ο Βάκχος ή ο Ήφαιστος ενώ για πολλούς εθεωρείτο ιερό ζώο. Ο κυρ- Μέντιος, όπως συνήθως χαϊδευτικά τον αποκαλούμε, έχει την ρίζα αυτού του ονόματος στην αρχαία πόλη της Χαλκιδικής Μένδη. Σε νόμισμα της πόλης εικονίζεται ο Διόνυσος μεθυσμένος πάνω στην πλάτη του όνου να κρατά ένα σκεύος οινοποσίας.

Είναι ο πιο υπομονετικός μας συνεργάτης και χωρίς την βοήθειά του δεν θα τα είχαμε καταφέρει σε χρόνια που η τεχνολογία δεν είχε αναπτυχθεί. Mας έχει βοηθήσει ως μεταφορικό μέσο σε δύσβατες περιοχές καθώς και στην σημαντική για την επιβίωσή μας ανάπτυξη της αγροτική μας οικονομίας. Εκείνο που του είναι κυρίως απαραίτητο είναι το καθαρό νερό. Μπορεί να είναι λιτοδίαιτο στην διατροφή αλλά δεν αντέχει το βρώμικο νερό. Όμως συχνά τα συναντάμε να φορούν τα σαμάρια τους για ώρες για να φέρουν κέρδος στους ιδιοκτήτες χωρίς στάλα νερό κάτω από το καυτό ήλιο. Και αυτό για να μην ουρήσουν και λερώσουν. Η φράση γαϊδούρι είναι και αντέχει έχει τα όριά της και χωρίς αυστηρή νομοθεσία αυτά γίνονται όλο και πιο ελαστικά.

Στην αρχαιότητα ο συγγενής του το μουλάρι εμφανίζεται στο αγώνισμα της απήνης (άμαξα με δύο μουλάρια) 70α Ολύμπια, 500 π.Κ.Ε. Μαζί με τους ίππους ήταν πάντα δίπλα μας στον πόλεμο και στις πιο δύσκολες εργασίες σε βουνά που ο άνθρωπος ποτέ δεν θα μπορούσε να πάει μόνος του. Αυτά τα είδη είναι υπό εξαφάνιση και όσα έχουν απομείνει συνήθως ζουν σε συνθήκες που δεν χαρακτηρίζονται ως οι καλύτερες.

Σε ένα από τα σπουδαιότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας ο ονειροπόλος ήρωας του Θερβάντες ξεκινά το δικό του ταξίδι του για να αλλάξει τον κόσμο. Ο Δον Κιχώτης είναι όσο αδύναμος όσο και το άλογό του ο Ροσινάντε. Είναι ο συνοδοιπόρος του και μαζί αναδεικνύουν τα ιδανικά του ιπποτισμού μιας άλλης εποχής.

Στα πιο σημαντικά έργα τέχνης πρωταγωνιστεί ο ίππος. Γλυπτική και ζωγραφική στο διάβα των αιώνων εμπνέονται από την δύναμη του σώματος και την ρωμαλεότητα της ψυχής τους.

  f3

οι ίπποι του Φειδία

Σε έργα κλασσικά της αρχαιότητας όπως είναι το κεφάλι του ίππου με ανθρώπινα μάτια και βλέμμα, που βρίσκεται στο Μουσείο της Ακρόπολης. Ακόμη ένας πειστικός μάρτυρας για τον υψηλό πολιτισμό και τον αυθεντικό ανθρωπισμό του ελληνικού κόσμου.

f4

Σύντροφος σε πολλές αθλητικές δραστηριότητες από την αρχαιότητα έως και σήμερα. Πιο σημαντική όμως από όλα θεωρείται η συμβολή του στην θεραπευτική αγωγή ατόμων με ειδικές ανάγκες. Ιδιαίτερα για τα παιδιά με αυτισμό, ιατρικά προβλήματα κινητικότητας, αναπηρία, παραπληγικά ή κακοποιημένα με τραύματα ψυχής. Ιδιαίτερα, η κίνηση του αλόγου δίνει την ευκαιρία σε ανθρώπους με κινητική δυσκολία να αισθανθούν την κίνηση που δεν μπορούν να την νιώσουν από το ίδιο τους το σώμα.

Αν παρακολουθήσει κανείς συνεδρίες θεραπευτικής ιππασίας θα δει την χαρά στο πρόσωπο των παιδιών ακόμα και αν δεν μπορούν να την εκφράσουν με λόγια. Η ικανοποίηση όταν βρίσκονται πάνω στην σέλα γιατί νιώθουν ένα πρωτόγνωρο αίσθημα ελευθερίας και ανεξαρτησίας σε μια καθημερινότητα που μπορεί να τα καθηλώνει σε αναπηρικό αμαξίδιο.

Ο σεβασμός και η αγάπη που δείχνουν όλα τα ζώα σε αυτές τις ομάδες ανθρώπων έρχεται σε πλήρη αντίθεση με ένα αίσθημα λύπης και μη κοινωνικής αποδοχής που πολλές φορές καλούνται να αντιμετωπίσουν ανάμεσα σε ανθρώπους. Ένα τεράστιο σώμα αλόγου γονατίζει για να μπορέσει να το χαϊδέψει ή να το ιππεύσει ένα παιδί. Ενώ συνήθως μια ολόκληρη κοινωνία ζητά από το παιδί να γονατίσει για να το αποδεχτεί.

f5

Πολύ σωστά έχει ειπωθεί πως τα ζώα είναι ότι μας απέμεινε από τον Παράδεισο. Θα ήθελα να συμπληρώσω πως για μένα τα άλογα είναι οι δικοί μας φτερωτοί άγγελοι και θα πρέπει να κάνουμε ότι μπορούμε για να τα προστατεύσουμε.

 

Βιβλιογραφία:

  • Θ.Γ.Αντίκας, DVM, PhD, «ΙΠΠΟΙ & ΙΠΠΟΛΟΓΙΑ» τόμος Α’, εκδόσεις Το Τέταρτο, 2η έκδοση, 2012
  •  Jacquelline De Romilly, «Τα ρόδα της Μοναξιάς», μτφ. Σπυράκου Άννυ, εκδόσεις Συνόψεις, 2007
  • Γ.Μπαμπινιώτης, «Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας», Β’ έκδοση, Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα 2002
  • Κ.Π.Καβάφης, «Τα άλογα του Αχιλλέως», επίσημος δικτυακός χώρος του αρχείου Καβάφη: http://www.kavafis.gr/poems/content.asp?id=5&cat=1
  • Ξενοφών, «Περί ιππικής», εκδόσεις Δαίδαλος, Αθήνα 2002
  • Ιωάννη Κακριδή, «Ελληνική Μυθολογία», Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1986
  • «Το τελευταίο γαϊδουράκι»
    http://firiki.pblogs.gr/2008/06/to-teleftaio-ga-doyraki.html
  • Walk with Donkeys, Equine Sanctuary in Crete, http://www.walkwithdonkeys.com/

 

Όλες οι φωτογραφίες του άρθρου προέρχονται από εικόνες δημοσιευμένες στο διαδίκτυο και δεν μας ανήκουν.

eikastiko